Váidaga dahkan Lohpe- ja bearráigeahččodoaimmahahkii
Jos leat duhtameahttun bálvalussii dahje dikšui, man leat ožžon, dus sáhttá leat vejolaš dahkat áššis váidaga. Váidda lea bearráigeahččovirgeolbmui dahkkon almmuhus eahpiduvvon boasttolágan dahje lágavuostásaš meannudeamis dahje suostamis. Dán siiddus gávnnat lassedieđuid váidaga dahkamis ja eará vejolašvuođain čielggadit ášši, masa leat duhtameahttun.
Bálvalusas dahje divššus ovdan boahtán hástalusa gánniha vuosttamužžan čielggadit ságastallamiin. Jos ságastállan ii veahket, dihto áššiin lea vejolaš dahkat maid girjjálaš muittuhusa. Jos lihkká dáid maŋŋá leat áin duhtameahttun, dus lea vel vejolaš dahkat váidaga.
-
Ságastállan
Jos leat duhtameahttun bálvalussii dahje dikšui, ságastála vuos bálvalusa buvttadeaddjin dahje mearrádusa dahkan olmmožin dahje su ovdaolmmožin. Ášši sáhttá ovdánit ságastállamiin. Doaimmas vástideaddjis lea vuoigatvuohta divvut vejolaš meattáhusaid. Dan lassin diliide, mat leat boktán duhtameahttunvuođa, sáhttet láktasit boasttoáddejumit, maid sáhttá čielggadit jođáneamosit ságastállamiin.
-
Muittuhus
Jos ságastállan ii veahket, sáhtát dihto dáhpáhusain dahkat girjjálaš muittuhusa njuolgga bálvalusa buvttadeaddjái. Muittuhusa sáhttá dahkat dušše dearvvašvuođafuolahussa, sosiálafuolahusa dahje árrabajásgeassima áššiin. Muittuhus lea váidaga johtilot vuohki oažžut vástádusa áššái.
Muittuhusa sáhttá dahkat friddjahápmásaččat dahje geavahit skovi, mii dábálaččat gávdno buresveaddjinguovllu, bálvalusa buvttadeaddji dahje gieldda neahttasiidduin. Govvit nu čielgasit go vejolaš ášši, mas háliidat muittuhusa dahkat. Muital nu dárkilit go vejolaš, gos ja goas ášši dáhpáhuvai ja dan, masa leat duhtameahttun. Sádde muittuhusa buresveaddjinguvlui, njuolgga bálvalusa buvttadeaddjái dahje njunuš virgehálddašeaddjái. Oaččot girjjálaš vástádusaid govttolaš áiggis, dábálaččat mánotbajis.
Jos áššehaš ii nágot ieš dahkat muittuhusa, dan sáhttá dahkat maiddái su fuolaheaddji, ovdogohcci, oapmahaš dahje eará lágaš olmmoš. Árrabajásgeassimii gullevaš muittuhusa sáhttá dahkat máná váhnen dahje eará fuolaheaddji.
Jos dagat muittuhusa, vuordde vástádusa ovdal go álggat eará vejolaš doaimmaide. Muhtumin ášši sáhttá čoavdašuvvat jo muittuhusain.
-
Váidda
Jos it leat duhtavaš muittuhusa vástádussii, sáhtát dahkat váidaga Lohpe- ja bearráigeahččodoaimmahahkii. Fuobmá, ahte jos áššis ii leat dahkkon muittuhus ovdal váidaga dahkama, mii sáhttit álgoárvvoštallama maŋŋá sirdit dearvvašvuođafuolahusa, sosiálafuolahusa dahje árrabajásgeassima ášši muittuhussan. Mii almmuhit vejolaš sirdimis váidaga dahkkái.
Mii giehtadallat dušše girjjálaččat dahkkon váidagiid. Dušše spiehkastatdilis, Lohpe- ja bearráigeahččodoaimmahaga miehtamiin, váidaga sáhttá dahkat njálmmálaččat.
Vai beasat geavahit elektrovnnalaš bálvalansiidduid, dus fertejit leat Suomi.fi -dovddaldagat, masa sáhtát geavahit neahttabáŋkodovddaldagaid, mobiillasihkkarasttinvuogádaga dahje eará dovddastanhámiid. Elektrovnnalaš váidaga gažaldagat stivrejit du deavdit dieđuid, mat dárbbašuvvojit váidaga giehtadallamii. Jos it sáhte geavahit elektrovnnalaš bálvalansiiddu, sáhtát sáddet váidaga maid friddjahápmásaččat šleađgapoasttain dahje poastta fárus Lohpe- ja bearráigeahččodoaimmahaga registrerenkántuvrii. Váidagis fertet ovdanbuktit iežat oaivila, goas dáhpáhus lea dáhpáhuvvan ja dan, man vuođul lea meannuduvvon boastut. Fuobmá, ahte mii eat giehtadala badjel guokte jagi boares áššiid erenoamaš siva haga.
Sáhtát dahkat váidaga maid nuppi olbmo áššis. Mii sáhttit goittotge addit suollemas dieđuid persovnna miehtama haga dušše su lágalaš ovttasteaddjái. Son, gean ášši váidda guoská, sáhttá miehtat dieđuid addimii váldegirjjiin.
Mii leat dárbbu mielde oktavuođas váidaga čuozáhahkii. Dalle mii sáddet buot dárbbašlaš áššegirjjiid, ja du namma boahtá sin dihtui.
Sáhtát dahkat Lohpe- ja bearráigeahččodoaimmahahkii váidaga čuovvumiin čuovvovaš surggiid guoskki liŋkkaid:
- sosiála- ja dearvvašvuođafuolahus
- Geahča lassedieđuid Muittuhus dahje váidda sosiála- ja dearvvašvuođafuolahusas
- terveydensuojelu
- árrabajásgeassin
- oahpahus
- girjerádjosat
- gieldda meannudeapmi
- buresveaddjinguovllu meannudeapmi
- álmmolaš bargofápmobálvalusat
- gádjunlágadusa meannudeapmi.
Jos eahpidat boasttolágan dahje lágavuostásaš doaimma čuovvovaš surggiid guoski áššiin, sáhtát almmuhit áššis Lohpe- ja bearráigeahččodoaimmahaga registerenkántuvra čujuhussii kirjaamo(at)lvv.fi, geavat min čiegus šleađgapoastabálvalusa
- opmodatsoabadallifitnodagat
- bearrandoaimmahat, gávdnondávviriid doaimmahat, bántaloanadeapmi
- ruđabássanlága geatnegasvuođat.
Jos eahpidat lágavuostásaš doaimma barggu dearvvašvuhtii ja dorvvolašvuhtii, bargoburesveaddjimii dahje bargogaskavuođa eavttuide gullevaš áššiin, sáhtát dahkat bearráigeahččobivdaga bargosuodjalussii. Lisätietoa valvontapyynnön tekemisestä ja käsittelystä löydät työsuojeluviranomaisen verkkopalvelusta.
- sosiála- ja dearvvašvuođafuolahus
Sáhtát dahkat elektrovnnalaš váidaga Lohpe- ja bearráigeahččodoaimmahahkii min neahttasiidduin. Elektrovnnalaš neahttabálvalusa geavaheapmái don fertet duođaštit iežat persovdnadieđuid Suomi.fi-bálvalusa bokte. Duođašteamis sáhtát geavahit neahttabáŋkodovddaldagaid, mobiillasihkkarasttinvuogádaga dahje eará duođaštanvuogi.
Elektrovnnalaš váidaga giehtadallamis mii dárbbašit čuovvovaš dieđuid:
- váidaga dahkki dieđut
- áššehasa dieđut
- váidaga čuozáhat nappo doaibmaovttadat dahje dikšobáiki
- dáhpáhusaid áigodat
- govvádus áššis dahje dáhpáhusas, man váidda guoská
- diehtu vejolaččat árabut dáhkkon muittuhusas dahje váidagis
- ášši gieđahallan eará vejolaš ásahusain.
Jos leat duhtameahttun bálvalussii dahje dikšui, ságastála vuos áššis njuolgga bálvalusa buvttadeaddjin dahje mearrádusa dahkan olmmožin. Sáhtát maid váldit oktavuođa su hovdii. Dávjá ášši čielgá buoremusat rabas ságastallamiin. Jos váidda guoská dearvvašvuođafuolahusa, sosiálafuolahusa dahje árrabajásgeassima, sáhtát dahkat bálvalusa buvttadeaddjái girjjálaš muittuhusa ovdal go dagat váidaga. Go sáddet váidaga, lavtte dasa mielde muittuhusa man leat dahkan, ja vástádusa man leat ožžon.
Fuobmá, ahte mii eat dábálaččat dutka váidaga, jos
- dat guoská badjel guokte jagi boares ášši
- váidda lea dahkkon anonyman dahje váilevaččat nu, ahte das ii boađe ovdan, man birra áššis lea sáhka
- seamma ášši guoski váidda lea giehtadallon jo árabut
- nubbi eisseváldi, nugo ovddasgotti vuoigatvuođaáššealbmá kansliija dahje vuoigatvuođakánsler, giehtadallá ášši
- dat lea min árvalusa mielde árttaheapme dahje ii muđui atte siva doaibmabijuide.
Fuobmá maid čuovvovaš áššiid:
- Váidaga ii sáhte dahkat anonyman. Jos mii váldit váidaga giehtadallamii, mii váldit oktavuođa váidda čuohzái. Dalle mii sáddet buot du doaimmahan áššegirjjiid, ja maid du namma boahtá ovdan.
- Váidagis dahkkon mearrádus lea suollemas áššegirji, jos váidagis leat boahtán ovdan suollemaš dieđut, nugo sosiála- ja dearvvašvuođafuolahusa áššehasdieđut.
- Váidagis dahkkon mearrádusas ii sáhte váidit.
- Váiddaprosessa lea guhki. Mearrádusa oažžun sáhttá ádjánit, joba badjel jagi.
- Dárbbašat váldegirjji, jos dagat váidaga nuppi olbmo bealis. Dušše lágalaš ovttasdeaddji sáhttá váldegirjji haga oažžut mearrádusa su bealis, gean son ovttasta. Lágalaš ovttasdeaddji sáhttá leat ovdamearkka dihte vuolleahkásaš máná fuolaheaddji dahje persovnna ovdogohcci. Lavtte ovdogohccimearrádusa váidagii.
Jos sáddet váidaga elektrovnnalaš bálvalansiiddu bokte, oaččot guitema iežat šleađgapostii. Jos fas sáddet váidaga šleađgapoasttain njuolgga registrerenkántuvrii, oaččot vuostáiváldinguitema njuolgga doppe.
Go mii leat ožžon váidaga, mii oahpásmuvvat dasa. Fuobmá, ahte áššái oahpásmuvvamii manná eanet áigi, jos dat sisttisdoallá máŋggaid iešguđetlágan gažaldagaid. Jos váidda ii atte siva doaibmabijuide, mii almmuhit das dutnje nu jođánit go vejolaš.
Mii sáhttit maid sirdit sosiála- ja dearvvašvuođafuolahusa váidaga muittuhussan buresveaddjinguovlui dahje priváhta bálvalusa buvttadeaddjái. Maiddái árrabajásgeassima váidaga sáhttá sirdit muittuhussan doaibmabáikái dahje árrabajásgeassima njunuš virgehálddašeaddjái.
Lohpe- ja bearráigeahččodoaimmahat sáhttá giehtadallat ja čoavdit váidaga dušše váiddaáššegirjjiid vuođul. Jos váidda dutkojuvvo dárkileabbot, mii háhkat dárbbašlaš čilgehusaid, áššegirjjiid ja áššedovdecealkámušaid. Go mii dáhttut čilgehusaid, mii sáddet váidaga čuozáhahkii buot áššegirjjiid, maid leat midjiide doaimmahan. Mii soaitit maid dárbbu mielde dáhttut dus vásttaga čilgehusaid vuođul.
Go du váidda lea čovdojuvvon, mii doaimmahit duntje mearrádusa. Váiddamearrádus sáhttá leat doaimmahuvvon Suomi.fi-sáddagiin, šleađgapoasttain, dorvopoasttain dahje poastta mielde. Váiddamearrádussii ii sáhte ohcat rievdadusa.
Jos leat dahkan váidaga nuppi olbmo áššis ja váidda guoská suollemaš áššiid, mii sáddet dutnje mearrádusa dušše dalle, jos leat doaimmahan midjiide váldegirjji. Juohke dáhpáhusas mii almmuhat, go váidda lea čovdojuvvon.
Jos min oainnu mielde bálvalusas dahje divššus lea dáhpáhuvvan feaillat dahje boahtán ovdan eahpeáššálašvuohta, mii álgit doaibmabijuide, maid mii váidaga vuođul oaidnit dárbbašlažžan. Jos mii árvalit, ahte váidaga vuođul ii leat dárbu doaibmabijuide, mii almmuhit das váidaga dahkkii. Dan lassin mii sáhttit addit sosiála- dearvvašvuođafuolahusa ámmátolmmožii dahje doaimmas vástideaddji olmmožii hálddahuslaš stivrema. Dan dárkkuhus lea stivret ámmátolbmo dahje doaibmabáikki doaibmat boahttevuođas nuppi láhkai.
Mii eat sáhte váidaga vuođul rievdadit dahje gomihit doavttira diagnosa dahje dikšomearrádusa eatge duopmostuoluid dahje eará virgeolbmuid mearrádusaid. Lohpe- ja bearráigeahččodoaimmahat ii maiddái giehtadala rihkuseahpádusaid. Dakkár dáhpáhusain ferte váldit oktavuođa polesiid.
Don it sáhte váidaga vuođul oažžut ruđalaš buhtadusa Lohpe- ja bearráigeahččodoaimmahagas.
Terveydenhuollon asioissa voit hakea korvausta Potilasvakuutuskeskukselta.
Mii geahččalit giehtadallat váidagiid jagi siste daid boahtimis.
Váidaga ferte sáddet guovtti jagi siste dáhpáhusas. Mii giehtadallat das boarrásot váidagiid dušše erenomašdáhpáhusain.
Váidaga dahkan gáibida persovnnadieđuid almmuheami. Jos du váidda dutkojuvvo, váidaga čuozáhat oažžu vejolašvuođa vástidit. Dan oktavuođas sutnje doaimmahuvvo buot áššegirjjit maid leat sádden, nuba du namma boahtá dan oktavuođas ovdan.